धाडस, नेतृत्व आणि प्रभाव; कोल्हापुरात उभं राहतंय वेदवती मोहितेंचं महिला नेतृत्व

विशेष लेख — अजय शिंगे

कोल्हापूरच्या राजकीय आणि सामाजिक पटलावर सध्या एक अत्यंत सूक्ष्म पण तितकाच दूरगामी आणि परिणामकारक बदल आकाराला येत आहे. हा बदल केवळ सत्तेच्या समीकरणांपुरता किंवा नव्या चेहऱ्यांच्या आगमनापुरता मर्यादित नाही, तर तो नेतृत्वाच्या अंगभूत चौकटीला आणि त्याच्या मूलभूत स्वरूपालाच एक नवी दिशा देणारा ठरत आहे. पारंपरिक राजकीय संस्कृतीमध्ये जिथे नेतृत्वाची व्याख्या बऱ्याच अंशी सत्ताकेंद्रित आणि मर्यादित चौकटीत अडकलेली असायची, तिथे आता ती अधिक व्यापक, सर्वसमावेशक, संवेदनशील आणि थेट तळागाळातील लोकांशी नाळ जोडणारी होताना दिसत आहे. या संपूर्ण स्थित्यंतरामध्ये महिला नेतृत्वाचा उदय ही केवळ एक प्रासंगिक राजकीय घटना ठरत नसून, तो या काळाचा अपरिहार्य हुंकार आणि मोठी गरज बनत चाललेला आहे. याच बदलत्या प्रवाहाच्या केंद्रस्थानी आज एक नाव अत्यंत ठळकपणे आणि आदराने चर्चिले जात आहे, ते नाव म्हणजे वेदवती मोहिते. धाडस, कणखर नेतृत्व आणि समाजमनावरील अफाट प्रभाव या त्रिसूत्रीच्या जोरावर आज कोल्हापूरच्या भूमीत वेदवती मोहिते यांच्या रूपाने एक अत्यंत आश्वासक आणि क्रांतीकारी महिला नेतृत्व खऱ्या अर्थाने उभे राहत आहे.

ऐतिहासिक वारसा आणि पुरोगामी विचारांची प्रगल्भ भूमी असलेल्या कोल्हापूरच्या राजकारणात महिलांचा सहभाग नवा नसला, तरी वेदवती मोहिते यांचे नेतृत्व ज्या पद्धतीने आकारास येत आहे, त्याचे वेगळेपण नजरेत भरणारे आहे.ण्याचे हे नेतृत्व केवळ एखाद्या राजकीय संघटनेच्या बंदिस्त चौकटीत किंवा पदाच्या परिघात अडकून पडलेले नाही, तर ते थेट सामान्य जनतेच्या दैनंदिन संघर्षाशी आणि समाजजीवनाशी एकरूप झालेले आहे. आजच्या अत्यंत चुरशीच्या आणि गतिमान राजकारणात केवळ पदावर असणे किंवा नावाला उपस्थिती लावणे याला फारसे महत्त्व उरलेले नाही. आज जनता अशा नेतृत्वाचा शोध घेत असते, ज्याची स्वतःची एक स्वतंत्र, ठाम आणि अभेद्य भूमिका असेल. जनसामान्यांच्या प्रश्नांवर अत्यंत स्पष्टपणे बोलणे, त्यांची बाजू न्यायाच्या भूमिकेतून मांडणे आणि प्रसंगी अन्यायाविरुद्ध अत्यंत आक्रमकपणे रस्त्यावर उतरण्याचे धाडस दाखवणे ही आजच्या काळाची सर्वात मोठी मागणी आहे. वेदवती मोहिते यांच्या एकूणच कार्यपद्धतीकडे आणि त्यांच्या सार्वजनिक वावराकडे पाहताना हीच कणखर आणि बाणेदार भूमिका प्रकर्षाने अधोरेखित होते. त्यांच्या बोलण्यातील स्पष्टता आणि कृतीमधील पारदर्शकता यामुळेच त्या आज कोल्हापूरच्या जनतेच्या गळ्यातील ताईत बनू पाहत आहेत.

जर आपण कोल्हापूरच्या राजकीय परिस्थितीचे सखोल विश्लेषण केले, तर एका विशिष्ट कालखंडानंतर येथील राजकीय प्रवाहायला एका नव्या ऊर्जेची, आधुनिक दृष्टिकोनाची आणि विशेषतः एका खंबीर आणि तरुण चेहऱ्याची तीव्र गरज भासत होती. आपला पारंपरिक राजकीय पाया मजबूत ठेवतानाच, तंत्रज्ञानस्नेही आणि महत्त्वाकांक्षी असणाऱ्या नव्या पिढीशी थेट संवाद साधू शकेल असे नेतृत्व निर्माण करणे हे अत्यंत आव्हानात्मक काम होते. या अत्यंत महत्त्वाच्या आणि संक्रमणकालीन प्रक्रियेमध्ये कोल्हापूरचे नेते आमदार सतेज पाटील आणि आमदार ऋतुराज पाटील यांचे दूरगामी नेतृत्व अत्यंत मार्गदर्शक ठरले आहे. त्यांनी केवळ काँग्रेस पक्षाच्या विचारसरणीचा विस्तार केला नाही, तर निष्ठावंत आणि काम करणाऱ्या नव्या दमाच्या नेतृत्वाला नेहमीच मोकळी आणि हक्काची आकाश कवेत घेण्याची संधी दिली. याच दूरदृष्टीच्या आणि संघटन कौशल्याच्या तालमीतून वेदवती मोहिते यांच्यासारखा एक अत्यंत तेजस्वी, लढवय्या आणि अभ्यासू चेहरा आज अवघ्या महाराष्ट्रासमोर येत आहे. सतेज पाटील यांच्या मार्गदर्शनाखाली तयार होत असलेल्या या नव्या फौजेमध्ये वेदवती मोहिते या आपल्या कर्तृत्वाच्या बळावर आघाडीवर असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.

महिला नेतृत्वाचा जेव्हा विचार केला जातो, तेव्हा त्याकडे केवळ एक असांकेतिक प्रतिनिधित्व म्हणून पाहण्याचा जुना दृष्टिकोन आता मागे पडला आहे. आज स्त्रियांच्या मूलभूत प्रश्नांना राजकीय अजेंड्याच्या केंद्रस्थानी आणून, त्यावर धोरणात्मक आणि आक्रमक भूमिका घेणारे नेतृत्व समाजाला हवे आहे. २१ व्या शतकातही महिलांशी संबंधित अनेक प्रश्न अत्यंत तीव्र आणि गंभीर स्वरूपात आपल्यासमोर उभे आहेत. यामध्ये महिलांची सुरक्षा, गुणवत्तेला साजेसे उच्च शिक्षण, आरोग्याच्या अत्याधुनिक सुविधा आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे socialize त्यांचे आर्थिक स्वावलंबन व निर्णय प्रक्रियेतील सहभाग या घटकांचा समावेश होतो. या संवेदनशील विषयांकडे केवळ एक सामाजिक समस्या म्हणून उसासे टाकण्याऐवजी, त्यांना थेट मुख्य राजकीय प्रवाहाचा मुख्य अजेंडा बनवण्याचे अफाट सामर्थ्य एका खऱ्या महिला नेतृत्वातच असू शकते. नेमक्या याच भूमिकेतून वेदवती मोहिते यांचे नेतृत्व आपले एक वेगळे आणि अद्वितीय स्थान निर्माण करताना दिसते. त्या महिलांच्या केवळ वरवरच्या अडचणी मांडत नाहीत, तर त्या प्रश्नांच्या मुळाशी जाऊन त्यांना थेट प्रशासकीय आणि राजकीय चौकटीत आणून सोडवण्यासाठी कटिबद्ध असतात. हे सर्व करत असताना त्यांची कौटुंबिक किंवा सामाजिक पार्श्वभूमी आड येत नाही, तर त्यांची भूमिका कमालीची ठाम, रोखठोक आणि प्रस्थापित व्यवस्थेला जाब विचारणारी आक्रमक बनते. कोणत्याही संवेदनशील मुद्द्यावर स्वतःची भूमिका स्पष्ट करण्याचे आणि ती जाहीरपणे मांडण्याचे अभूतपूर्व धाडस हेच एका महान नेतृत्वाचे प्रमुख लक्षण मानले जाते आणि हे लक्षण वेदवती यांच्या प्रत्येक कृतीतून पदोपदी जाणवते.

आजच्या घडीला केवळ सिद्धांतांच्या गप्पा मारणारे किंवा केवळ समाजमाध्यमांवर सक्रिय असणारे नेते खूप पाहायला मिळतात, परंतु समाजाला आज अशा नेतृत्वाची आस आहे जे प्रत्यक्ष जमिनीवर उतरून काम करेल. वेदवती मोहिते यांचे नेतृत्व हे अशाच प्रकारे पूर्णतः सक्रिय आणि कृतीशीलतेकडे झुकणारे आहे. केवळ प्रश्न उपस्थित करून शांत बसणे त्यांच्या स्वभावात बसत नाही. एखादी समस्या समोर आली की, त्यावर सर्वंकष चर्चा घडवून आणणे, प्रशासनाला जागे करणे आणि केवळ दोषारोप न करता त्यावर अत्यंत व्यावहारिक अशा उपाययोजना सुचवणे या सर्वच पातळ्यांवर त्यांचा प्रत्यक्ष आणि धाडसी सहभाग पाहायला मिळतो. यामुळेच जनमानसात त्यांच्याबद्दल कमालीचा विश्वास निर्माण होत चालला आहे. कोल्हापूरसारख्या ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील आणि राजकीय दृष्ट्या प्रचंड जागरूक असलेल्या जिल्ह्यात, जिथे स्पर्धा अत्यंत तीव्र असते, तिथे केवळ जुन्या आणि पारंपरिक ढर्र्याने राजकारण करणे आता शक्य राहिलेले नाही. येथील जनता अतिशय पारखून नेतृत्व निवडत असते. कोल्हापूरला नेहमीच अशा नेतृत्वाची सवय राहिली आहे जे लोकांना प्रेमाने जोडून ठेवेल, त्यांच्या सुखादुःखात धावून जाईल आणि गरज पडल्यास त्यांच्या हक्कांसाठी कोणत्याही सत्तेविरुद्ध थेट संघर्ष करेल. वेदवती मोहिते यांच्या रूपाने कोल्हापूरला हाच संघर्षाचा आणि आपुलकीचा सुवर्णमध्य साधणारे नेतृत्व मिळाले आहे.

या संपूर्ण प्रवासाचा आणखी एक अत्यंत प्रेरणादायी पैलू म्हणजे वेदवती यांच्या नेतृत्वामुळे इतर महिलांमध्ये निर्माण होत असलेला कमालीचा आत्मविश्वास. समाजात जेव्हा खऱ्या अर्थाने परिवर्तन घडवून आणायचे असते, तेव्हा केवळ कागदावरचे कायदे किंवा शासकीय धोरणे पुरेशी ठरत नाहीत, तर त्यासाठी समाजासमोर जिवंत आणि प्रेरणादायी उदाहरणांची आवश्यकता असते. जेव्हा वेदवती मोहिते यांच्यासारखी तरुण, सुशिक्षित आणि अत्यंत धडाडीची महिला सर्व आव्हानांचा सामना करत राजकीय पटलावर आत्मविश्वासाने उभी राहते, तेव्हा तिचा हा सकारात्मक प्रभाव जिल्ह्यातील आणि समाजातील हजारो इतर महिलांवर आणि तरुणींवर पडत असतो. त्यांच्या या प्रवासाकडे पाहून अनेक सर्वसामान्य घरातील महिलांमध्ये सुद्धा आपल्या हक्कांसाठी आवाज उठवण्याचे, स्वतःचे निर्णय स्वतः घेण्याचे आणि समाजात आपले एक स्वतंत्र स्थान निर्माण करण्याचे धाडस निर्माण होत आहे. हीच वेदवती मोहिते यांच्या नेतृत्वाची सर्वात मोठी सामाजिक पावती म्हणावी लागेल.

वेदवती मोहिते यांच्यातील ही अफाट सक्रियता, जनमानसावर मोहिनी घालणारा त्यांचा प्रभाव, त्यांची आक्रमक आणि अभ्यासू वृत्ती, तसेच प्रस्थापित व्यवस्थेला थेट प्रश्न विचारण्याची त्यांची तयारी हीच त्यांची प्रमुख गुणवैशिष्ट्ये ठरली आहेत. यामुळेच त्या आज कोल्हापूरच्या राजकारणात केवळ एक उमलते नेतृत्व म्हणून राहिल्या नसून, त्यांनी आपली एक स्वतंत्र आणि भक्कम ओळख निर्माण केली आहे. हे नेतृत्व केवळ आजच्या वर्तमान काळापुरते मर्यादित राहणारे नक्कीच नाही. ज्या पद्धतीने त्यांची वाटचाल सुरू आहे आणि ज्या प्रकारे त्यांना जनतेचा उदंड प्रतिसाद मिळत आहे, ते पाहता भविष्यात अधिक मोठ्या राजकीय आणि सामाजिक पातळीवर त्या राज्याचा आणि देशाचा प्रभाव टाकू शकतात यात तिळमात्र शंका उरत नाही.

थोडक्यात सांगायचे तर, कोल्हापूरच्या भूमीत सध्या सुरू असलेला हा राजकीय बदल म्हणजे केवळ काही व्यक्तींचा उदय नसून, ती एका नव्या, पुरोगामी आणि अत्यंत प्रगल्भ विचारसरणीची नांदी आहे. महिला नेतृत्व आता अधिक ठाम, स्वाभिमानी, कर्तृत्ववान आणि थेट सत्तेला प्रश्न विचारण्यास सक्षम होत आहे, हीच या नव्या युगाची खरी ओळख आहे. अशा अत्यंत सक्षम नेतृत्वाला योग्य दिशा देणे, त्यांना संघटन कौशल्याचे धडे देणे आणि त्यांच्या पाठीशी एक अभेद्य भिंत म्हणून उभे राहण्याचे काम आमदार सतेज पाटील यांच्या खंबीर मार्गदर्शनाखाली अतिशय उत्तम रीतीने होत आहे. त्यांच्या याच दूरदृष्टीपूर्ण धोरणातून वेदवती मोहिते यांसारखे कणखर चेहरे आज तावूनसुलाखून निघत आहेत आणि जनसेवेसाठी सज्ज होत आहेत. त्यामुळे आगामी काळात कोल्हापूरच्या संपूर्ण राजकीय आणि सामाजिक इतिहासात महिला नेतृत्वाचा एक अत्यंत सुवर्णकाळ पाहायला मिळणार असून, त्या सुवर्णकाळाच्या अग्रभागी वेदवती मोहिते यांचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे, मानाचे आणि ऐतिहासिक असेल, हे आता पूर्णपणे स्पष्ट झाले आहे.

© डिजीटल न्यूझ कट्टा | सर्व हक्क सुरक्षित.