जिद्दीची ‘अस्मिता’: संघर्षाच्या काळोखातून मंत्रालयाच्या प्रकाशापर्यंतचा एक प्रेरणादायी प्रवास
महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाचा (MPSC) निकाल जाहीर होणे, ही महाराष्ट्रातील लाखो तरुणांसाठी केवळ एक बातमी नसते, तर ती त्यांच्या आयुष्यातील कित्येक वर्षांच्या तपस्येचे फळ असते.
नुकत्याच जाहीर झालेल्या राज्य सेवा मुख्य परीक्षा २०२४ च्या निकालात कोल्हापूर जिल्ह्यातील वडणगे गावच्या अस्मिता भगवान लांडगे हिने मिळवलेले यश हे केवळ एका विद्यार्थिनीचे वैयक्तिक यश नाही, तर ते प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करू इच्छिणाऱ्या प्रत्येक ग्रामीण युवकासाठी आशेचा एक प्रखर किरण आहे. एका बाजूला अत्यंत हलाखीची आर्थिक परिस्थिती आणि दुसरीकडे यशाची प्रचंड ओढ अशा दुहेरी संघर्षात अस्मिताने 'कर सहाय्यक' आणि 'मंत्रालय सहाय्यक' अशा दोन सन्माननीय पदांवर एकाच वेळी झेप घेतली आहे. हा प्रवास जितका कौतुकास्पद आहे, तितकाच तो अंगावर शहारे आणणारा आणि अंतर्मुख करायला लावणारा आहे.
अस्मिताचा हा प्रवास समजून घेताना सर्वात आधी तिच्या कौटुंबिक आणि सामाजिक पार्श्वभूमीकडे पाहणे गरजेचे ठरते. ज्या घराची आर्थिक भिस्त केवळ शारीरिक कष्टावर अवलंबून आहे, तिथे उच्च शिक्षणाची आणि त्यातही स्पर्धा परीक्षेची स्वप्ने पाहणे हेच मुळात एका मोठ्या साहसापेक्षा कमी नसते. तिचे वडील सेंट्रिंगचे काम करतात, तर आई शेतमजुरी करून घराला हातभार लावते. वडील दिवसभर उन्हातानात लोखंडी सळ्या आणि सिमेंटच्या राडारोड्यात काम करून थकून घरी येतात, तर आई दुसऱ्याच्या शेतात घाम गाळते. अशा घरात राहणाऱ्या मुलीला आपल्या आयुष्यात काहीतरी मोठे करून दाखवण्याची ऊर्मी येते, तेव्हा त्या स्वप्नाचा पाया हा केवळ जिद्दीवर उभारलेला असतो. वडणगे येथील धनगर गल्लीत असलेल्या अवघ्या दोन खोल्यांच्या साध्या घरात राहून अस्मिताने आपल्या भविष्यातील यशाचे स्वप्न रंगवले आणि ते प्रत्यक्षात उतरवण्यासाठी रक्ताचे पाणी केले.
स्पर्धा परीक्षेचा मार्ग हा काट्याकुट्यांचा असतो, हे सर्वांनाच माहित आहे. मात्र, अस्मितासाठी हा मार्ग अधिकच खडतर होता. कोल्हापूरच्या मध्यवर्ती भागात असलेल्या वाचनालयात जाण्यासाठी तिला दररोज वडणगे ते गंगावेश असा प्रवास करावा लागायचा. या प्रवासात लागणारा वेळ आणि पैसा या दोन्ही गोष्टींची तिला मोठी किंमत मोजावी लागत होती. परिस्थितीची पूर्ण जाणीव असल्याने तिने आपल्या प्रवासाच्या खर्चातही कमालीची काटकसर केली. कित्येकदा चालत जाणे किंवा अत्यंत साध्या पद्धतीने राहून आपला खर्च कमी करणे, हा तिच्या दिनचर्येचा भाग होता. सण असो, उत्सव असो किंवा घरातील लग्नकार्य, तिने प्रत्येक आनंदाच्या क्षणाचा त्याग केला. तिच्यासाठी सर्वात मोठा उत्सव म्हणजे हातात येणारी यशाची ऑर्डर होती.
अस्मिताच्या या यशस्वी प्रवासात अपयशाचाही एक मोठा धडा दडलेला आहे. या विजयापूर्वी तिने कोल्हापूर जिल्हा न्यायालयातील लिपिक पदासाठी परीक्षा दिली होती. त्या परीक्षेत तिला यश मिळाले नाही. सामान्यतः ग्रामीण भागातील विद्यार्थी किंवा विद्यार्थिनी अशा छोट्या अपयशाने खचून जातात. 'आपल्या नशिबात सरकारी नोकरी नाही' असे म्हणून अनेकजण प्रयत्न सोडून देतात किंवा मुलींच्या बाबतीत घराकडून लग्नाचा दबाव वाढू लागतो. मात्र, अस्मिताने या अपयशाला आपला अंत मानला नाही. उलट, त्या अपयशाने तिला अधिक प्रगल्भ बनवले. कोठे चुका झाल्या, अभ्यासात कुठे उणिवा राहिल्या, याचा तिने बारकाईने विचार केला आणि अधिक जोमाने तयारी सुरू केली. अपयशाने खचून न जाता दुप्पट वेगाने धावण्याची हीच वृत्ती तिला आज थेट मंत्रालयापर्यंत घेऊन गेली आहे. तिचे हे यश सिद्ध करते की, हार मानणे हाच खरा पराभव असतो, जोपर्यंत तुम्ही प्रयत्न करत आहात, तोपर्यंत तुम्ही जिंकण्याच्या शर्यतीत असता.
आजच्या स्पर्धात्मक युगात जिथे विद्यार्थी मोठ्या शहरांमध्ये जाऊन, लाखो रुपयांची फी भरून क्लासेस लावतात, तिथे अस्मिताने आपल्या जिद्दीच्या जोरावर हे यश खेचून आणले आहे. तिच्या या यशात तिचे आई-वडील हे सर्वात मोठे आधारस्तंभ ठरले. ज्या वडिलांनी आयुष्यात केवळ कष्टच पाहिले, ज्या आईने शेतात राबताना कधी विश्रांती घेतली नाही, त्या आई-वडिलांच्या चेहऱ्यावर आज जे समाधान आहे, ते जगातल्या कोणत्याही संपत्तीपेक्षा मोठे आहे. 'मुलीने खूप कष्ट घेतले आणि तिच्या जिद्दीमुळे आज हे यश मिळाले,' अशी भावना जेव्हा तिचे आई-वडील व्यक्त करतात, तेव्हा त्या शब्दांमागे कित्येक वर्षांचे सोसलेले चटके आणि साठवलेले अश्रू असतात. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. महादेव नरके यांनी त्यांच्या घरी जाऊन केलेला सत्कार हा केवळ एका पदाचा सत्कार नव्हता, तर तो त्या संघर्षाचा सन्मान होता जो अस्मिताने दररोज अनुभवला होता.
अस्मिताच्या या यशाने केवळ एका कुटुंबाचे भाग्य बदलले नाही, तर संपूर्ण समाजाला एक सकारात्मक संदेश दिला आहे. विशेषतः ग्रामीण भागातील मुलींसाठी ती एक 'रोल मॉडेल' बनली आहे. परिस्थिती कितीही प्रतिकूल असली, सोयी-सुविधांचा अभाव असला आणि आर्थिक संकट आ वासून उभे असले, तरी जर तुमच्याकडे अभ्यासातील सातत्य आणि स्वतःवरचा विश्वास असेल, तर तुम्ही जगातील कोणतीही उंची गाठू शकता. अस्मिताने मिळवलेले हे दुहेरी यश – 'कर सहाय्यक' आणि 'मंत्रालय सहाय्यक' – हे तिच्या बुद्धिमत्तेचे आणि कष्टाचे प्रतीक आहे. ज्या मंत्रालयातून राज्याचा गाडा हाकला जातो, तिथे आता वडणगेच्या या कष्टकरी कन्येचा शब्द चालेल, ही बाब अभिमानास्पद आहे.
शेवटी, अस्मिता भगवान लांडगे हिची गोष्ट ही केवळ एका परीक्षेत पास होण्यापुरती मर्यादित नाही. ती गोष्ट आहे ध्येयासाठी केलेल्या त्यागाची, ती गोष्ट आहे अपयशातून पुन्हा उभे राहण्याच्या दुर्दम्य इच्छाशक्तीची आणि ती गोष्ट आहे कष्टकरी आई-वडिलांच्या स्वप्नांना पंख देण्याची. 'जिद्दीच्या जोरावर जग जिंकता येते' या वाक्याचा अस्मिताने उच्चारलेला हा एक जिवंत आणि प्रेरणादायी प्रत्यय आहे. तिचे हे यश आगामी पिढ्यांसाठी दीपस्तंभासारखे काम करेल यात शंका नाही. कष्टाच्या घामाने सिंचन केलेल्या स्वप्नांना जेव्हा यशाची फळे लागतात, तेव्हा त्याचा गोडवा किती अवीट असतो, हेच अस्मिताने आपल्या कर्तृत्वातून जगाला दाखवून दिले आहे.