कोल्हापूर: कोल्हापुरातील या हृदयद्रावक घटनेने केवळ एक कुटुंब नाही, तर माणुसकीलाही हादरवून सोडले आहे. नियतीच्या खेळात कधी कोणाचे पान गळून पडेल हे सांगता येत नाही, पण जेव्हा एका आईचे छत्र एका क्रूर कृत्यामुळे हरवले जाते, तेव्हा समाजाच्या काळजाचाही ठोका चुकतो. स्वाती आणि गणेश यांचा संसार म्हणजे एकेकाळी प्रेमाचे एक सुंदर लेणे होते. तेरा वर्षांपूर्वी जेव्हा या दोघांनी समाजाचा आणि घराच्यांचा विरोध पत्करून एकमेकांचा हात धरला होता, तेव्हा त्यांच्या डोळ्यांत सुखी संसाराची हजारो स्वप्ने असतील. 'तुझ्यावाचून आयुष्य अपूर्ण आहे' असे म्हणणाऱ्या त्या प्रेमाचा शेवट इतका भीषण, रक्ताळलेला आणि क्लेशदायक असेल, याची कल्पना कोणाही सामान्य माणसाने केली नसेल. आज ती १३ वर्षांची गाठ केवळ तुटली नाही, तर एका आईच्या जीवावर बेतली आणि एका बापाला काळकोठडीत नेऊन सोडले.
संसार म्हटले की भांडी वाजणारच, पण ही भांडी वाजताना कधी कोणाच्या गळ्याचा फास बनतील, हे कोणीच ओळखू शकले नाही. गणेशचा वाढता संशय, त्याचे इतर स्त्रियांशी असलेले कथित संबंध आणि त्यातून निर्माण झालेली आर्थिक ओढाताण यामुळे या घराची शांतता हळूहळू लोप पावत गेली. स्वातीने एका भारतीय स्त्रीच्या संयमाने सर्वकाही सहन केले. तिने तिच्या पतीच्या चुकांकडे दुर्लक्ष केले, कारण तिच्यासमोर दोन कोवळी फुले होती—परिणीती आणि शिवम. आपल्या मुलांचे भविष्य उज्वल असावे, त्यांना वडिलांचे नाव मिळावे आणि आई-वडिलांच्या भांडणांचा सावट त्यांच्या बालपणावर पडू नये, यासाठी ती माऊली आतील वेदना गिळून हसत राहिली. पण सहन करण्यालाही एक मर्यादा असते. जेव्हा घराचे सोने आणि जमिनीचे तुकडे परस्पर विकले जाऊ लागले, तेव्हा स्वातीने विचारलेला जाब हा तिच्या हक्कासाठी नसून तिच्या मुलांच्या सुरक्षित भविष्यासाठी होता. तोच प्रश्न तिच्या मृत्यूला कारणीभूत ठरला.
त्या दिवशीच्या त्या भीषण वादाच्या क्षणी जेव्हा गणेशने तिचा गळा आवळला, तेव्हा त्या घरात केवळ एका स्त्रीचा श्वास कोंडला जात नव्हता, तर एका हसत्याखेळत्या घराचा आधारही निखळत होता. स्वातीने नऊ दिवस मृत्यूशी झुंज दिली. तो मृत्यूचा दरवाजा इतक्या जवळ होता की, तिला माहित होते की आता परतीचा प्रवास नाही. हॉस्पिटलच्या बेडवर पडलेल्या त्या माऊलीच्या डोळ्यासमोर फक्त तिची दोन मुले दिसत असतील. तिला खूप काही बोलायचे असेल, आपल्या काळजाच्या तुकड्यांना जवळ घेऊन सांगावेसे वाटले असेल की 'बाळांनो, स्वतःला सांभाळा', पण तिचा स्वरयंत्र निकामी झाला होता. कंठातून शब्द फुटत नव्हते, फक्त डोळ्यांतून अश्रूंच्या धारा वाहत होत्या. ज्या आईने मुलांना बोलायला शिकवले, तीच आई आज स्वतःचे शेवटचे शब्द उच्चारू शकत नव्हती. मुलांच्या निरागस चेहऱ्यांकडे पाहून ती माऊली किती रडली असेल? मृत्यूचे दुःख तिला नव्हते, पण आपल्या पश्चात या लहानग्यांचे काय होईल, या विचाराने ती आतून तुटली असेल. अखेर, आपल्या मुलांना डोळ्यांत साठवत तिने जगाचा निरोप घेतला.
आज कोल्हापूरच्या त्या गल्लीत जिथे कधी शिवम आणि परिणीतीचा गलका असायचा, तिथे आज एक भयाण शांतता आहे. एका रात्रीत हे जग या मुलांसाठी पूर्णपणे बदलून गेले. ज्या हातांनी आईचा पदर धरायचा, त्या हातांना आज आजीच्या मायेचा आधार शोधावा लागत आहे. आई गेली ती कायमची, आणि ज्या बापाच्या खांद्यावर बसून त्यांनी जग पाहायचे स्वप्न पाहिले होते, तो बाप आज एका कलंकित गुन्हेगाराच्या रूपात समाजासमोर उभा आहे. मुलांसाठी ही परिस्थिती किती भयानक आहे? त्यांच्या मनात आता केवळ भीती, प्रश्न आणि कधीही न संपणारे दुःख उरले आहे. आईच्या मायेचे छत्र हरवले की जगातील सर्व सुखे फिकी पडतात. आज परिणीती आणि शिवमच्या डोळ्यांतील अश्रू पुसण्याचे सामर्थ्य कोणामध्येही नाही. समाजाच्या गदारोळात आणि कायदेशीर प्रक्रियेत ही मुले मात्र पोरकी झाली आहेत.
माणसाचा अहंकार, रागाचा एक क्षण आणि अनैतिक मार्गाची ओढ एखाद्या घराची कशी राखरांगोळी करू शकते, याचे हे दाहक वास्तव आहे. स्वातीच्या मृत्यूने अनेक प्रश्न उपस्थित केले आहेत. नात्यांमधील संवाद जेव्हा हिंसेचे रूप घेतो, तेव्हा त्याचे परिणाम केवळ दोन व्यक्तींना नाही, तर पुढच्या पिढीला भोगावे लागतात. ज्या आईने मुलांच्या सुखासाठी आपल्या माहेरचा रस्ता तोडला होता, तिच्या निधनानंतर त्याच माहेरच्या लोकांनी तिला अग्नी दिला. नात्यांची ही गुंतागुंत किती क्लेशदायक असते? स्वाती आज हयात नाही, पण तिने सोसलेल्या वेदना आणि त्या नऊ दिवसांचा तिचा मौन संघर्ष समाजाला एक मोठा धडा देऊन गेला आहे. कोल्हापूरच्या त्या शनिवार पेठेतील चौकात आज प्रत्येक जण हळहळत आहे. प्रत्येकाच्या मनात एकच भावना आहे—असा प्रसंग देवा, कोणावरही येऊ नये.
आज ती दोन्ही मुले आजीच्या कुशीत विसावली असली, तरी त्यांच्या मनातील 'आई' कधीच परत येणार नाही. रात्रीच्या अंधारात जेव्हा ती मुले आईला शोधतील, तेव्हा त्यांना फक्त एक रिकामी खोली आणि आईच्या आठवणींचे सावट दिसेल. गुन्हेगाराला शिक्षा होईल, कायदा आपले काम करेल, पण त्या दोन निष्पाप मुलांचे हरवलेले बालपण आणि त्यांची आई त्यांना कोण परत देणार? ही केवळ एक बातमी नाही, तर एका काळजाचा तुकडा निखळण्याची कथा आहे. स्वातीचे जाणे हे केवळ एका स्त्रीचे जाणे नाही, तर एका विश्वासाचा, एका मायेचा आणि एका उबदार छत्राचा अंत आहे. तिने शेवटच्या क्षणी मुलांना डोळ्यांत साठवले, कदाचित त्या डोळ्यांतून तिने त्यांना पुढील आयुष्यासाठी आशीर्वाद आणि शक्ती दिली असेल. पण हे जग आता त्यांच्यासाठी पूर्वीसारखे कधीच राहणार नाही. नात्यातील विष किती खोलवर जाऊ शकते आणि एका हसत्या घराचे स्मशान कसे होऊ शकते, याचे हे हृदयद्रावक उदाहरण मानवी मनाला सतत टोचत राहील.