Team Newsskatta विशेष लेख
कोल्हापूर जिल्ह्यात सध्या नगरपरिषदांच्या निवडणुकीची चाहूल लागली आहे. गल्लीबोळात बैठकांचा गजर सुरू आहे, राजकीय हलचालींना उधाण आले आहे आणि मतदारांना खुश करण्यासाठी घोषणा, भेटीगाठी आणि आश्वासनांचा पाऊस पडत आहे. पण या सगळ्या गोंगाटात एक महत्त्वाचा प्रश्न हळूच पुटपुटतो यात खरोखर जनता केंद्रस्थानी आहे का, की संपूर्ण राजकारण ‘सोयी’च्या नावाखाली काही मोजक्या लोकांच्या हितसंबंधासाठी वळवलं जातंय?
राज्यात महायुती आणि महाविकास आघाडी ही दोन मोठी आघाड्या आहेत, असे कागदावरचं चित्र दिसतं. पण कोल्हापूर जिल्ह्यात जमिनीवर वेगळाच खेळ चालू आहे. येथे पक्षनिती, तत्त्वज्ञान, भूमिका, धोरण… यापैकी कोणत्याही गोष्टींना काहीच किंमत उरलेली दिसत नाही. राजकीय नेत्यांची भूमिका वेळ, जागा, स्वार्थ आणि समीकरणांनुसार बदलते. ज्या लोकांना कालपर्यंत विरोधक म्हणून उभं केलं जात होतं, त्यांच्याशी आज हातमिळवणी करून ‘विकास’ाच्या नावाखाली एकत्र येण्याचा फार्स केला जातो आहे. आणि जे कालचे मित्र होते, त्यांनाच आज कडेला बसवलं जातंय. ही परिस्थिती फक्त कोल्हापुरापुरती मर्यादित नाही, पण येथे ती स्पष्ट आणि निर्विकारपणे दिसते.
गेल्या काही वर्षांत राजकारणाचं केंद्रबिंदू ‘विचार’ नव्हे… तर ‘सोय’ बनलं आहे
पूर्वी पक्षनिती म्हणजे तत्त्व, तत्त्व म्हणजे भूमिका, आणि भूमिका म्हणजे जबाबदारी असा एक साखळीदार संबंध होता. पण आज राजकारणात कोण कुणासोबत आहे, हे पाहण्यासाठी पक्षचिन्ह पाहावं लागत नाही; तर त्या नेत्याचा वैयक्तिक स्वार्थ ओळखावा लागतो. कारण आज प्रत्येक समीकरणाचा उद्देश एकच — खुर्ची मिळवणं किंवा राखणं.
कोल्हापूर जिल्ह्यातील अनेक नगरपरिषदांमध्ये असं होताना दिसतं की
• जिथे विरोधकांची संख्या जास्त, तिथे ते पटकन एकत्र येतात.
• जिथे मित्रपक्ष मजबूत होताना दिसतो, तिथे त्याला कडेला बसवून ‘स्वबळावर लढण्याचा’ नारा दिला जातो.
• जिथे स्थानिक नेतृत्व मजबूत आहे, तिथे पक्षश्रेष्ठींना गोंधळात पाडून स्वतंत्र पॅनेल उभं केलं जातं.
• आणि जिथे सत्ता हाताबाहेर जाण्याची शक्यता असते, तिथे “विकासासाठी एकत्र आलो” असा चेहरा लावून विचित्र मैत्री केली जाते.
हेच का लोकशाही?
हेच का पक्षनिष्ठा?
आणि हेच का तो ‘विकास’ ज्याचा गवगवा केला जातो?
कोल्हापुरकरांची राजकीय बुद्धिमत्ता प्रसिद्ध आहे पण आज त्यांचीही कसोटी लागते आहे
कोल्हापूर जिल्हा राजकीय दृष्ट्या प्रगल्भ मानला जातो. येथे जनता प्रत्येक नेत्याचा स्वभाव, भूतकाळ, त्याच्या कामाची पद्धत आणि त्याचं तत्त्वज्ञान नीट ओळखते. पण आज निर्माण झालेल्या नव्या ‘सोयीच्या राजकारणा’मुळे जनतेसमोर संभ्रमाची परिस्थिती आहे.
कारण पूर्वीच्या राजकारणात शत्रू-विरोधक, मित्र-आघाडी या संकल्पना काही प्रमाणात स्थिर होत्या. पण आज या सीमारेषा पुसट झाल्या आहेत. ज्या नेत्याला कालपर्यंत गुन्हेगार, अकार्यक्षम, भ्रष्ट असे शब्द वापरून शिव्यांची लाखोली वाहिली जाते, त्याच नेत्याला आज मिठी मारून “विकासासाठी एकत्र आलो” असं सांगितलं जातं.
तर दुसरीकडे, ज्या कार्यकर्त्यांनी अनेक वर्षं पक्षनिष्ठा जपली, ज्यांनी कठीण काळात नेतृत्वाबरोबर उभं राहण्याची जबाबदारी पार पाडली त्या कार्यकर्त्यांनाच आज दुर्लक्ष केलं जातं, कारण नवीन समीकरणांमध्ये त्यांची गरज उरत नाही.
हा विश्वासघात फक्त कार्यकर्त्यांसोबतच नाही हा विश्वासघात जनतेसोबत आहे.
विकासाचा बहाणा, सत्तेची हाव लोकशाहीचा चेहरा विद्रूप करणारी खेळी.आज प्रत्येक निवडणुकीत ‘विकास’ हा शब्द परवलीचा झाला आहे. पण विकासाचं नेमकं स्वरूप काय?
कोणत्या पक्षाच्या जाहीरनाम्यात कोणती कामं?
कोणत्या नेत्याने गेली पाच वर्षं आपल्या क्षेत्रात काय केलं?
आणि जो आज विकासाचा नारा देतो, त्याचं मागचं पाच वर्षांचं रिपोर्ट कार्ड काय?हे प्रश्न विचारणं पत्रकारितेचं कर्तव्य आहे, आणि जनतेची जबाबदारीही.पण दुर्दैवाने, राजकारणात हा ‘विकास’ आता फक्त एक मुखवटा झाला आहे. या मुखवट्याखाली चालतं सत्ता मिळवण्याचं राजकारण.त्या खुर्चीसाठी कोणाशीही नातं केलं जातं, कोणाशीही संबंध तोडले जातात, कितीही वर्षांची विचारसरणी बदलली जाते, आणि पक्षनिष्ठांचा बळी दिला जातो.
हे सर्व करून जनता पाहते काय? हेच खरी चिंता आहे.
जनता आता ‘सोयीच्या राजकारणा’चा बळी ठरणार आहे का?
कोल्हापूरसारख्या प्रगत जिल्ह्यात लोकांना अपेक्षा असतात
• शाश्वत विकासाची
• दर्जेदार रस्त्यांची
• पाणीपुरवठ्याची
• स्वच्छतेची
• आधुनिक नागरी व्यवस्थेची
• बेरोजगारीवर उपाययोजनांची
• आणि सर्वात महत्त्वाचं जबाबदार नेतृत्वाची
पण जिल्ह्यातील अनेक ठिकाणी करावी लागणारी पहिली गोष्ट म्हणजे ‘सोयीच्या राजकारणाने झालेलं नुकसान दुरुस्त करणं’. या राजकारणामुळे प्रशासन अस्थिर होतं, निधी अडकतो, कामं थांबतात, प्रकल्प रखडतात, आणि अखेरीस त्रास होतो तो फक्त सर्वसामान्य जनतेला.
राजकारण्यांना या खेळातून फायदा होतोही —सत्ता मिळते, पद मिळतं, महत्त्व मिळतं. पण मतदाराला काय मिळतं?
बसलेलं प्रशासन, पोकळ आश्वासनं आणि न संपणारी कोंडी.
कोल्हापूरकरांनी निर्णय घ्यायची वेळ आली आहे
येणाऱ्या नगरपरिषद, नगरपालिका, जिल्हा परिषद आणि महानगरपालिका निवडणुकीत जनतेसमोर मोठं आव्हान आहे.
कारण या निवडणुकांचं परिणाम फक्त पुढील पाच वर्षांसाठी नसणार; पुढील संपूर्ण पिढीसाठी असणार आहे.
जनतेसमोर दोन मार्ग आहेत
१) सोयीच्या स्वार्थी, अविश्वासू, भूमिका बदलणाऱ्या नेतृत्वाला संधी देणे
किंवा
२) शिक्षित, पारदर्शक, तत्त्वनिष्ठ आणि भविष्यदर्शी नेतृत्व निवडणेही निवड सोपी नाही, पण आवश्यक आहे.
नवीन, शिक्षित आणि वैचारिक नेतृत्व का महत्त्वाचं?
कोल्हापूर जिल्ह्यात तरुण पिढीची संख्या प्रचंड आहे. हे तरुण
• तंत्रज्ञान जाणतात,
• जगभराची माहिती घेतात,
• नव्या संकल्पना स्वीकारतात,
• आणि विकासाचा खरा अर्थ समजून घेतात.
पण या तरुण पिढीचं नेतृत्व कोण करणार?
तेच जुने चेहरे ज्यांनी फक्त सोयीचं राजकारण केलं?
की असे लोक ज्यांच्याकडे दृष्टिकोन, दृष्टी आणि ध्येय आहे?
आता जिल्ह्याला केवळ पदे मिळवणारे राजकारणी नकोत
जिल्ह्याला जबाबदार नेतृत्व हवं आहे.
पत्रकारितेची भूमिकाही आता आक्रमक असावी लागेल
कोल्हापूरमध्ये पत्रकारिता नेहमीच सक्रिय राहिली आहे. पण आज परिस्थिती वेगळी आहे.सोयीच्या राजकारणाने जनतेची दिशाभूल होत असताना पत्रकारितेने अधिक कठोर भूमिका घेणं आवश्यक आहे.
• जे बोलत नाहीत, ते आम्ही बोललं पाहिजे
• जे विचारत नाहीत, ते आम्ही विचारलं पाहिजे
• आणि जे दाखवणं कोणी टाळतंय, ते आम्ही समोर आणलं पाहिजे
कारण पत्रकारितेचं काम गोंडस शीर्षक देणं किंवा घोषणा प्रसारित करणं नाहीपत्रकारितेचं काम म्हणजे सत्य मांडणं आणि प्रश्न विचारणं.
सोयीच्या राजकारणाने जिल्ह्याला मोठं नुकसान केलं आहे. ज्यांच्याकडे तत्त्व नाही, धोरण नाही, भूमिका नाही ते लोक फक्त खुर्चीसाठी समीकरणं लावतात. पण या राजकारणाचा बळी ठरतात ते सामान्य नागरिक.त्यांचा विकास, त्यांची सुविधा, त्यांचे प्रश्न, त्यांचे हक्क हे सर्व मागे पडतात.म्हणूनच आता कोल्हापूरकरांनी एक कठोर पण आवश्यक असा निर्णय घ्यायची वेळ आली आहे.खरी लोकशाही टिकवायची असेल…विकासाचा मार्ग खरा ठेवायचा असेल…आणि पुढील पिढीला स्वच्छ राजकीय वातावरण द्यायचं असेल…तर सोयीच्या राजकारणाला स्पष्टपणे नकार द्यावा लागेल.आगामी सर्व निवडणुकांमध्येनगरपरिषद, नगरपालिका, महानगरपालिका किंवा जिल्हा परिषद मतदारांनी भूमिका स्पष्ट केली पाहिजे.
जे तत्त्वावर चालतील त्यांनाच जागा.
जे विचार देतील त्यांनाच मते.
आणि जे फक्त खुर्चीसाठी राजकारण करतील, त्यांना सरळ राजकीय विसावा.
कारण कोल्हापूरकरांचे एकच ध्येय असलं पाहिजे—
राजकारण स्वार्थाचं नाही… तर लोकांसाठी असायला हवं.